Art. 60 k.k. (paragraf 60): mały świadek koronny i nadzwyczajne złagodzenie kary

Art. 60 Kodeksu karnego, potocznie nazywany „paragrafem 60” albo „sześćdziesiątką”, reguluje nadzwyczajne złagodzenie kary. Najwięcej pytań budzi instytucja tzw. małego świadka koronnego z art. 60 § 3 k.k.: sprawca, który ujawni organom ścigania współsprawców i istotne okoliczności przestępstwa, może otrzymać karę poniżej ustawowego minimum, a nawet z warunkowym zawieszeniem. Poniżej wyjaśniam, kiedy art. 60 k.k. ma zastosowanie, co zmieniło się w 2023 r. i dlaczego w 2026 r. o małym świadku koronnym nadal decyduje prokurator. Zakres obrony w sprawach karnych opisuję na stronie adwokat karny w Opolu.

Najważniejsze przepisy: Kodeks karny (k.k.), art. 60 § 1 do § 4 i § 6, art. 54 § 1; ustawa z 25 czerwca 1997 r. o świadku koronnym.

Czym jest nadzwyczajne złagodzenie kary

Każde przestępstwo ma ustawowe zagrożenie karą, czyli dolną i górną granicę. Nadzwyczajne złagodzenie kary pozwala sądowi wyjść poniżej dolnej granicy albo orzec karę łagodniejszego rodzaju, na przykład grzywnę lub ograniczenie wolności zamiast pozbawienia wolności.

Zasady określa art. 60 § 6 k.k. Jeżeli czyn jest zbrodnią zagrożoną karą co najmniej 25 lat pozbawienia wolności, sąd wymierza karę nie niższą niż 8 lat. Przy innej zbrodni kara nie może być niższa niż jedna trzecia dolnej granicy ustawowego zagrożenia. Przy występkach możliwe jest sięgnięcie po karę łagodniejszego rodzaju.

Art. 60 k.k. przewiduje kilka różnych podstaw takiego złagodzenia. Warto je odróżniać, bo różnią się warunkami i tym, czy sąd musi, czy tylko może złagodzić karę.

Art. 60 § 1 i § 2 k.k.: złagodzenie ogólne

Zgodnie z art. 60 § 1 k.k. sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę w wypadkach przewidzianych w ustawie oraz wobec młodocianego, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze określone w art. 54 § 1 k.k.

Art. 60 § 2 k.k. pozwala na nadzwyczajne złagodzenie w szczególnie uzasadnionych wypadkach, gdy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. Przepis wskazuje w szczególności sytuacje, w których:

• pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, szkoda została naprawiona albo strony uzgodniły sposób jej naprawienia,
• przemawia za tym postawa sprawcy, zwłaszcza gdy czynił starania o naprawienie szkody lub o jej zapobieżenie,
• sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z popełnionym przestępstwem.

W obu przypadkach decyzja należy do sądu i nie ma charakteru obowiązkowego.

Mały świadek koronny: art. 60 § 3 k.k.

To najczęściej wyszukiwana część przepisu. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 60 § 3 k.k. na wniosek prokuratora sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie, wobec sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia.

Warunki są więc następujące:

1. współdziałanie z innymi osobami: przepis nie dotyczy sprawcy, który działał sam,
2. ujawnienie informacji o współsprawcach oraz istotnych okoliczności przestępstwa, w sposób pełny, a nie wybiórczy,
3. ujawnienie wobec organu ścigania, czyli w praktyce Policji lub prokuratury,
4. wniosek prokuratora.

Jeżeli wszystkie warunki są spełnione, złagodzenie jest obowiązkowe: sąd nie ma tu swobody. Obowiązkowe jest jednak samo nadzwyczajne złagodzenie, a nie konkretna kara oczekiwana przez oskarżonego. W ramach złagodzenia sąd nadal ustala wymiar kary.

W praktyce duże znaczenie ma spójność wyjaśnień. Odwołanie wcześniej złożonych wyjaśnień albo przekazanie jedynie cząstkowych informacji może pozbawić sprawcę korzyści z art. 60 § 3 k.k.

Co zmieniło się w 2023 r.

Nowelizacja Kodeksu karnego, która weszła w życie 1 października 2023 r., dopisała do art. 60 § 3 k.k. warunek wniosku prokuratora. Wcześniej sąd stosował nadzwyczajne złagodzenie z urzędu, jeżeli oskarżony spełniał przesłanki, nawet wbrew stanowisku prokuratury.

Od tej zmiany korzyść z małego świadka koronnego zależy od decyzji oskarżyciela publicznego. Bez jego wniosku sąd nie stosuje art. 60 § 3 k.k., nawet jeżeli sprawca rzeczywiście ujawnił współsprawców.

Stan prawny w 2026 r.: prokurator nadal decyduje

W lutym 2026 r. Sejm uchwalił nowelizację Kodeksu postępowania karnego, która zmieniała też art. 60 k.k. i przywracała decyzję o małym świadku koronnym sądowi. Ustawa została jednak zawetowana przez Prezydenta, dlatego nadal obowiązuje brzmienie wprowadzone w 2023 r.

W praktyce oznacza to, że rozmowa o skorzystaniu z art. 60 § 3 k.k. toczy się przede wszystkim z prokuratorem, a jej wynik zależy od tego, czy oskarżyciel uzna przekazane informacje za pełne i istotne.

Art. 60 § 4 k.k.: ujawnienie innego przestępstwa

Drugi wariant dotyczy sytuacji, w której sprawca ujawnia informacje wykraczające poza własną sprawę. Zgodnie z art. 60 § 4 k.k. na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet warunkowo zawiesić jej wykonanie, wobec sprawcy, który niezależnie od wyjaśnień złożonych we własnej sprawie ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności, nieznane dotychczas temu organowi, przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności.

Najważniejsze różnice względem § 3:

• chodzi o inne przestępstwo, niż to, za które odpowiada sprawca,
• informacje muszą być nieznane organowi ścigania,
• przestępstwo musi być zagrożone karą powyżej 5 lat,
• złagodzenie jest fakultatywne: sąd może, ale nie musi go zastosować.

Mały a duży świadek koronny

Te dwie instytucje często się myli.

• Mały świadek koronny (art. 60 § 3 i § 4 k.k.) nadal odpowiada karnie i zostaje skazany, ale z nadzwyczajnie złagodzoną karą, a nawet z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
• Świadek koronny w rozumieniu ustawy z 25 czerwca 1997 r. to instytucja znacznie dalej idąca: dotyczy poważnej przestępczości zorganizowanej, a przy spełnieniu ustawowych warunków sprawca nie podlega karze za przestępstwa objęte jego zeznaniami.

Potocznie osoba korzystająca z art. 60 k.k. bywa nazywana „konfidentem” albo „sześćdziesiątką”. To określenia środowiskowe, a nie prawne: z punktu widzenia przepisów chodzi o instytucję przewidzianą przez ustawodawcę, która ma ułatwiać wykrywanie przestępstw popełnianych wspólnie.

Na co uważać, zanim złożysz wyjaśnienia

Decyzja o współpracy z organami ścigania ma poważne i trwałe konsekwencje, zarówno procesowe, jak i osobiste. Warto wiedzieć, że:

• każdy podejrzany może odmówić składania wyjaśnień bez podawania przyczyn, a decyzja o ich złożeniu powinna być przemyślana,
• korzyść z art. 60 § 3 k.k. nie jest gwarantowana, bo zależy od wniosku prokuratora,
• raz złożonych wyjaśnień nie da się cofnąć bez konsekwencji dla ich oceny przez sąd,
• zakres i sposób przekazania informacji mają znaczenie dla tego, czy zostaną uznane za pełne i istotne.

Dlatego przed złożeniem wyjaśnień warto skonsultować sytuację z obrońcą. O prawach osoby zatrzymanej, w tym o prawie do kontaktu z adwokatem, piszę w artykule Zatrzymanie przez policję: prawa zatrzymanego.

Najczęstsze pytania

Co to jest paragraf 60? Potoczna nazwa art. 60 Kodeksu karnego, który reguluje nadzwyczajne złagodzenie kary, w tym instytucję małego świadka koronnego z art. 60 § 3 k.k.

Czy sąd musi złagodzić karę małemu świadkowi koronnemu? Tak, jeżeli prokurator złoży wniosek, a wszystkie przesłanki z art. 60 § 3 k.k. są spełnione. Bez wniosku prokuratora sąd nie stosuje tego przepisu.

Czy mały świadek koronny unika kary? Nie. Zostaje skazany, ale kara może być niższa od ustawowego minimum, łagodniejszego rodzaju albo warunkowo zawieszona. Brak kary dotyczy jedynie świadka koronnego w rozumieniu odrębnej ustawy.

Czy art. 60 § 3 k.k. dotyczy sprawcy, który działał sam? Nie. Przepis wymaga współdziałania z innymi osobami i ujawnienia informacji o nich. Sprawca działający sam może natomiast ubiegać się o złagodzenie na innych podstawach, na przykład z art. 60 § 2 k.k.

Czy w 2026 r. zmieniły się zasady? Nie. Nowelizacja z lutego 2026 r., która miała przywrócić decyzję sądowi, została zawetowana. Nadal obowiązuje wymóg wniosku prokuratora wprowadzony 1 października 2023 r.

Stan prawny: październik 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.

Kontakt z kancelarią: +48 509 831 745 lub formularz kontaktowy.