Bigamia: co to jest, kto to jest bigamista i co grozi (art. 206 k.k.)

Bigamia to zawarcie małżeństwa przez osobę, która pozostaje już w związku małżeńskim. W polskim prawie jest jednocześnie przestępstwem i przeszkodą małżeńską, dlatego każda taka sprawa ma dwie strony: karną, czyli odpowiedzialność sprawcy, i rodzinną, czyli los drugiego małżeństwa, majątku i dziedziczenia. Poniżej wyjaśniam, co to jest bigamia, kto to jest bigamista, co grozi za bigamię, kiedy drugie małżeństwo można unieważnić, a kiedy już nie, i co zrobić, gdy podejrzewasz bigamię albo masz zarzut. Zakres spraw karnych, które prowadzę, opisuję na stronie adwokat karny w Opolu.

Najważniejsze przepisy: Kodeks karny (k.k.), art. 206, art. 18, art. 21 § 2, art. 101 § 1 i art. 270; Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.), art. 13, art. 21 i art. 55.

Bigamia: co to jest?

Bigamia, czyli dwucżeństwo, polega na zawarciu małżeństwa mimo pozostawania w innym, ważnym związku małżeńskim. Polskie prawo opiera się na zasadzie monogamii, wyrażonej w art. 13 § 1 k.r.o.: nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim.

Znaczenie ma wyłącznie małżeństwo w rozumieniu prawa cywilnego, czyli zawarte przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo w formie wyznaniowej ze skutkami cywilnymi (ślub konkordatowy). Sam ślub kościelny, który nie wywołał skutków cywilnych, nie jest małżeństwem w rozumieniu tych przepisów.

Nie jest też bigamią ponowne zawarcie małżeństwa z tą samą osobą, np. ślub cywilny po wcześniejszym ślubie za granicą.

Kto to jest bigamista?

Bigamista to osoba, która zawarła kolejne małżeństwo, pozostając w poprzednim związku małżeńskim. W znaczeniu karnym bigamistą jest wyłącznie osoba już żonata lub zamężna, która zawiera nowe małżeństwo. Osoba stanu wolnego, która wychodzi za kogoś żonatego albo żeni się z kimś zamężnym, nie jest bigamistą, choć w określonych sytuacjach może ponieść odpowiedzialność, o czym niżej.

Potocznie pojęcie bigamii bywa mylone z poligamią, czyli pozostawaniem w wielu małżeństwach jednocześnie, dopuszczalnym w niektórych państwach. W Polsce poligamia jest wykluczona, a każde kolejne małżeństwo zawarte w czasie trwania poprzedniego to odrębne przestępstwo bigamii.

Co grozi za bigamię: art. 206 k.k.

Zgodnie z art. 206 k.k.:

Kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w związku małżeńskim, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

W praktyce oznacza to, że:

• bigamia jest występkiem, a sąd ma do wyboru trzy rodzaje kar: grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat,
• jest ścigana z urzędu, więc postępowanie może zostać wszczęte bez wniosku pokrzywdzonego, np. po zawiadomieniu urzędu stanu cywilnego,
• przestępstwo jest umyślne: sprawca musi wiedzieć, że pozostaje w związku małżeńskim, albo przynajmniej przewidywać taką możliwość i godzić się na nią,
• przestępstwo zostaje popełnione w chwili zawarcia małżeństwa; samo przygotowanie do ślubu, np. złożenie dokumentów, nie jest bigamią.

Ponieważ kara nie przekracza 2 lat pozbawienia wolności, karalność bigamii ustaje co do zasady po 5 latach od zawarcia małżeństwa (art. 101 § 1 k.k.).

Bigamia a inne przestępstwa

Bigamia rzadko występuje sama. Jeżeli sprawca, aby zawrzeć drugie małżeństwo, posłużył się podrobionym lub przerobionym dokumentem, np. fałszywym wyrokiem rozwodowym, odpowiada także za fałszerstwo dokumentu (art. 270 k.k.). Odpowiedzialność może też wiązać się z nieprawdziwymi oświadczeniami składanymi w urzędzie stanu cywilnego przed ślubem, w których przyszły małżonek zapewnia o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa.

Czy odpowiada także druga strona?

Bigamia jest tzw. przestępstwem indywidualnym: jej sprawcą może być tylko osoba pozostająca już w związku małżeńskim. Osoba stanu wolnego, która świadomie zawiera małżeństwo z kimś, kto ma ważnego współmałżonka, może jednak odpowiadać jako pomocnik lub podżegacz (art. 18 w zw. z art. 21 § 2 k.k.), np. gdy namawiała do zatajenia pierwszego małżeństwa. Kluczowa jest tu jej wiedza: osoba, która nie wiedziała o pierwszym małżeństwie, jest pokrzywdzona, a nie współodpowiedzialna.

Co z drugim małżeństwem?

To najważniejsze pytanie z punktu widzenia rodziny i majątku, a odpowiedź często zaskakuje.

Drugie małżeństwo nie jest automatycznie nieważne. Małżeństwo bigamiczne istnieje i wywołuje skutki prawne do chwili uprawomocnienia się wyroku orzekającego jego unieważnienie, na co wskazywał m.in. Sąd Apelacyjny w Katowicach (wyrok z 16 marca 2006 r., II AKa 61/06). Do tego czasu małżonkowie pozostają małżonkami, z wszystkimi tego konsekwencjami, np. dla majątku i dziedziczenia.

Kto może żądać unieważnienia

Zgodnie z art. 13 § 2 k.r.o. unieważnienia małżeństwa z powodu bigamii może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. To znacznie szersze grono niż sami małżonkowie: mogą to być np. pierwszy małżonek, dzieci bigamisty czy inni spadkobiercy, których prawa do spadku zależą od tego, czy drugie małżeństwo istnieje.

Kiedy unieważnienie nie jest już możliwe

Art. 13 § 3 k.r.o. zawiera regułę, którą w praktyce pomija wiele osób: małżeństwa nie można unieważnić z powodu bigamii, jeżeli poprzednie małżeństwo już ustało lub zostało unieważnione, np. bigamista rozwiódł się z pierwszą żoną albo pierwszy małżonek zmarł. W takiej sytuacji przeszkoda odpada, a drugie małżeństwo pozostaje ważne.

Wyjątek dotyczy sytuacji, w której poprzednie małżeństwo ustało przez śmierć samego bigamisty. Wtedy unieważnienie nadal jest możliwe, co ma duże znaczenie w sporach spadkowych między rodzinami z obu związków.

Z odpowiedzialnością karną jest inaczej: późniejszy rozwód nie usuwa przestępstwa, które zostało popełnione w chwili zawarcia drugiego małżeństwa.

Skutki unieważnienia

Do skutków unieważnienia małżeństwa stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie (art. 21 k.r.o.), przy czym małżonek, który zawarł małżeństwo w złej wierze, jest traktowany jak małżonek winny rozkładu pożycia. Ma to znaczenie np. dla obowiązku alimentacyjnego wobec małżonka, który działał w dobrej wierze. Unieważnienie nie zmienia natomiast sytuacji prawnej dzieci urodzonych w tym związku: ich pochodzenie i prawa, w tym do alimentów i dziedziczenia po rodzicach, pozostają bez zmian.

Separacja to nie rozwód

Częstą przyczyną bigamii jest przekonanie, że po rozstaniu albo orzeczeniu separacji można zawrzeć nowe małżeństwo. To błąd. Separacja nie rozwiązuje małżeństwa, a sprawa rozwodowa w toku, nawet zaawansowana, nie daje prawa do kolejnego ślubu. Małżeństwo ustaje dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego albo śmierci małżonka. Szczegóły przebiegu sprawy opisuję w artykule Rozwód w Opolu krok po kroku.

Małżonek uznany za zmarłego, który żyje

Szczególną sytuację reguluje art. 55 k.r.o. Jeżeli małżonek został sądownie uznany za zmarłego, a drugi zawarł nowe małżeństwo, to nowe małżeństwo nie może być unieważnione z tego powodu, że małżonek uznany za zmarłego jednak żyje. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której obie strony nowego małżeństwa w chwili jego zawarcia wiedziały, że żyje. Uprawnienie to przysługuje tylko pozostałemu przy życiu małżonkowi: osoba niezgodnie z prawdą uznana za zmarłą nie może sama zawrzeć nowego małżeństwa, powołując się na to orzeczenie.

Bigamia a małżeństwo zawarte za granicą

Wiele spraw o bigamię ma element zagraniczny: pierwsze małżeństwo zawarte w Polsce, drugie za granicą, albo odwrotnie, a często rozwód orzeczony w innym państwie. Kluczowe jest wtedy ustalenie, czy w dniu drugiego ślubu pierwsze małżeństwo rzeczywiście było rozwiązane, a zagraniczny wyrok rozwodowy skuteczny w Polsce. Orzeczenia rozwodowe z innych państw Unii Europejskiej są uznawane z mocy prawa, natomiast przy wyrokach spoza Unii sytuacja wymaga indywidualnej oceny. Polski obywatel, który zawiera bigamiczne małżeństwo za granicą, może odpowiadać przed polskim sądem, jeżeli taki czyn jest przestępstwem także w miejscu jego popełnienia.

Co zrobić, gdy podejrzewasz bigamię

1. Ustal daty: zawarcia pierwszego małżeństwa, ewentualnego rozwodu i jego uprawomocnienia, zawarcia drugiego małżeństwa.
2. Zdobąd dokumenty: odpisy aktów małżeństwa z urzędu stanu cywilnego oraz wyroki rozwodowe z adnotacją o prawomocności.
3. Zdecyduj o kierunku działań: zawiadomienie o przestępstwie, pozew o unieważnienie małżeństwa, albo oba jednocześnie. Pamiętaj o art. 13 § 3 k.r.o.: jeżeli pierwsze małżeństwo już ustało, unieważnienie może nie być możliwe.
4. Zabezpiecz sytuację majątkową, jeżeli wspólnie nabywaliście majątek albo w grę wchodzi dziedziczenie.

Sprawy o unieważnienie małżeństwa rozpoznaje sąd okręgowy. Zakres pomocy w sprawach rodzinnych opisuję na stronie prawo rodzinne.

Co zrobić, gdy masz zarzut bigamii

1. Nie składaj pochopnych wyjaśnień. Podejrzany może odmówić ich składania bez podawania przyczyn.
2. Ustal stan prawny pierwszego małżeństwa w dniu ślubu. Zdarza się, że rozwód był już prawomocny albo zagraniczny wyrok wywoływał skutki w Polsce.
3. Przeanalizuj kwestię umyślności. Bigamia wymaga świadomości pozostawania w związku małżeńskim. Inaczej ocenia się osobę, która była przekonana, że rozwód się uprawomocnił, niż osobę, która świadomie zatała pierwsze małżeństwo.
4. Sprawdź termin przedawnienia, który co do zasady wynosi 5 lat od zawarcia małżeństwa.

Najczęstsze pytania

Bigamia: co to jest? To zawarcie małżeństwa przez osobę, która pozostaje już w ważnym związku małżeńskim. Jest przestępstwem z art. 206 k.k. i przeszkodą małżeńską z art. 13 k.r.o.

Kto to jest bigamista? Osoba, która zawarła kolejne małżeństwo, pozostając w poprzednim. Nie jest nim osoba stanu wolnego, która poślubiła kogoś żonatego lub zamężnego.

Co grozi za bigamię? Grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat (art. 206 k.k.).

Czy drugie małżeństwo jest automatycznie nieważne? Nie. Istnieje do czasu prawomocnego unieważnienia przez sąd, a jeżeli pierwsze małżeństwo w międzyczasie ustało, unieważnienie co do zasady nie jest już możliwe.

Czy ślub kościelny przy istniejącym małżeństwie to bigamia? Tylko jeżeli ślub wyznaniowy wywołał skutki cywilne, czyli został zarejestrowany jako małżeństwo konkordatowe. Sam ślub kościelny bez skutków cywilnych nie jest małżeństwem w rozumieniu prawa cywilnego.

Czy po separacji można zawrzeć nowe małżeństwo? Nie. Separacja nie rozwiązuje małżeństwa. Nowe małżeństwo można zawrzeć dopiero po prawomocnym rozwodzie, unieważnieniu albo śmierci małżonka.

Stan prawny: październik 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.

Kontakt z kancelarią: +48 509 831 745 lub formularz kontaktowy.