Zatrzymanie przez policję: prawa zatrzymanego i co może zrobić rodzina

Zatrzymanie to krótkotrwałe pozbawienie wolności, najczęściej w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Przepisy przyznają osobie zatrzymanej szereg praw, a jej bliscy również mogą podjąć konkretne działania. Ogólny zakres spraw karnych, które prowadzę, opisuję na stronie adwokat karny w Opolu.

Najważniejsze przepisy: Konstytucja RP, art. 41 ust. 3; Kodeks postępowania karnego (k.p.k.), art. 72, art. 83, art. 175, art. 244 do 248, art. 258 i nast.

Prawa osoby zatrzymanej

Zgodnie z art. 244 § 2 k.p.k. zatrzymanego należy niezwłocznie poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach, a pouczenie przekazuje się na piśmie. Osoba zatrzymana ma w szczególności prawo:

• do złożenia oświadczenia, które zostanie zapisane w protokole zatrzymania, oraz do otrzymania odpisu protokołu (art. 244 § 3 k.p.k.),
• do niezwłocznego nawiązania kontaktu z adwokatem i bezpośredniej z nim rozmowy; w wyjątkowych przypadkach zatrzymujący może zastrzec, że będzie przy tej rozmowie obecny (art. 245 § 1 k.p.k.),
• do żądania powiadomienia osoby najbliższej, a także pracodawcy lub szkoły (art. 245 § 2 w zw. z art. 261 k.p.k.),
• do bezpłatnej pomocy medycznej (art. 244 § 2 k.p.k.),
• do bezpłatnej pomocy tłumacza, jeśli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim (art. 72 § 1 k.p.k.),
• do złożenia zażalenia na zatrzymanie (art. 246 § 1 k.p.k.).

Jeśli zatrzymanemu zostaną przedstawione zarzuty, może on odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania bez podawania przyczyn (art. 175 § 1 k.p.k.).

Zatrzymanie cudzoziemca wiąże się z dodatkowymi kwestiami (tłumacz, konsulat). Omawiam je w poradniku Arrested in Poland as a foreigner (w języku angielskim).

Ile może trwać zatrzymanie

Zgodnie z art. 41 ust. 3 Konstytucji RP i art. 248 § 1 i § 2 k.p.k. zatrzymany musi zostać w ciągu 48 godzin przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie, w przeciwnym razie należy go zwolnić. Sąd ma następnie 24 godziny na wydanie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu. Łącznie zatrzymanie nie może więc trwać dłużej niż 72 godziny. Zatrzymanego należy zwolnić również wtedy, gdy ustanie przyczyna zatrzymania.

Zażalenie na zatrzymanie

Zażalenie do sądu składa się w terminie 7 dni (art. 246 § 1 w zw. z art. 460 k.p.k.). Można w nim kwestionować zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania. Zażalenie przysługuje także po zwolnieniu i może mieć znaczenie przy późniejszym dochodzeniu odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie (art. 552 k.p.k.). O dochodzeniu odszkodowań piszę szerzej na stronie prawo cywilne: odszkodowania.

Co dzieje się po zatrzymaniu

Po zatrzymaniu możliwe są w szczególności następujące scenariusze:

• zwolnienie bez przedstawienia zarzutów,
• przedstawienie zarzutów i zwolnienie, czasem z zastosowaniem środka zapobiegawczego innego niż areszt, np. poręczenia majątkowego (art. 266 k.p.k.), dozoru policji (art. 275 k.p.k.) lub zakazu opuszczania kraju (art. 277 k.p.k.),
• wniosek prokuratora o tymczasowe aresztowanie; sąd rozpoznaje go na posiedzeniu, w którym może uczestniczyć obrońca, a przesłanki aresztu określa art. 258 k.p.k. Na postanowienie o tymczasowym aresztowaniu przysługuje zażalenie (art. 252 k.p.k.).

Kolejne etapy, czyli postępowanie przygotowawcze, proces i apelację, opisuję w sekcji przebieg obrony w sprawie karnej. Jeśli zatrzymanie dotyczy jazdy po alkoholu, zobacz też Jazda pod wpływem alkoholu w Opolu: co grozi z art. 178a k.k..

Co może zrobić rodzina zatrzymanego

• Ustalić, w której jednostce przebywa zatrzymany.
• Skontaktować się z adwokatem. Dopóki zatrzymany sam nie ustanowi obrońcy, może to zrobić za niego inna osoba, np. członek rodziny, o czym zatrzymany jest niezwłocznie zawiadamiany (art. 83 § 1 k.p.k.).
• Zebrać dokumenty dotyczące sytuacji zatrzymanego, np. potwierdzenie stałego miejsca zamieszkania, zatrudnienia czy opieki nad dziećmi. Mogą one mieć znaczenie przy ocenie, czy konieczne jest stosowanie środka zapobiegawczego.
• Nie kontaktować się ze świadkami ani innymi osobami zaangażowanymi w sprawę w sposób, który mógłby zostać uznany za wpływanie na ich zeznania.

Jeśli zatrzymanie ma związek z konfliktem rodzinnym, warto zapoznać się też z artykułem Rozwód w Opolu krok po kroku oraz stroną prawo rodzinne.

Najczęstsze pytania

Czy muszę składać wyjaśnienia od razu po zatrzymaniu? Nie. Podejrzany może odmówić składania wyjaśnień bez podawania przyczyn (art. 175 § 1 k.p.k.). Przed złożeniem wyjaśnień można skonsultować się z obrońcą.

Czy rodzina może wynająć adwokata dla zatrzymanego? Tak. Dopóki zatrzymany nie ustanowi obrońcy, może to zrobić inna osoba (art. 83 § 1 k.p.k.).

Czy zatrzymany cudzoziemiec ma prawo do tłumacza? Tak. Osoba, która nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 72 § 1 k.p.k.).

Kontakt z kancelarią: +48 509 831 745 lub formularz kontaktowy.